Türkiye'de illere göre sıkıyönetim ve olağanüstü hal uygulaması

From B-Ob8ungen
Jump to: navigation, search

Türkçe Vikipedi'de Türkiye'de sıkıyönetim ve olağanüstü hal konusunda pek bilgi bulunmazken ayrıntılı bilgiler Almanca Vikipedi'de Kriegsrecht und Ausnahmezustand in der Türkei ya da İngilizce Vikipedi'de Martial law and state of emergency in Turkey sayfalarında var. Burada sadece 12 Eylül 1980 sonrası için bilgi bulunur.

1978-2002 arası sıkıyönetim ve olağanüstü hal

12 Eylül 1980 tarihinden önce, 26 Aralık 1978'de Kahramanmaraş olayları nedeniyle 13 ilde (Adana, Ankara, Bingöl, Elazığ, Erzincan, Erzurum, Gaziantep, İstanbul, Kars, Malatya, Kahramanmaraş, Sivas, Şanlıurfa) sıkıyönetim ilan edilmişti. 13 ilden Sivas (26 Şubat 1980) ve Erzincan'da (20 Nisan 1980) sıkıyönetim daha sonra kaldırılmıştı.

Ancak "yaygın şiddet olayları" nedeniyle

26 Nisan 1979 : Adıyaman, Diyarbakır, Hakkari, Mardin, Siirt ve Tunceli,
20 Şubat 1980 : Hatay, İzmir,
20 Nisan 1980 : Ağrı

illerinde sıkıyönetim ilan edilmişti.

12 Eylül 1980'e gelindiğinde 19 ilde sıkıyönetim uygulanıyordu. 12 Eylül'de diğer illerde de (48 il) sıkıyönetim ilan edildi. Uygulama, 19 Mart 1984 tarihinden başlayarak aşama aşama 19 Temmuz 1987 tarihine kadar tüm illerden kaldırıldı.[1]

12 Eylül 1980'deki askeri harekatla başlayan sıkıyönetimin bitiminden hemen sonra 19 Temmuz 1987 tarihinde, Bingöl, Diyarbakır, Elazığ, Hakkari, Mardin, Siirt, Tunceli ve Van'da OHAL uygulamasına geçildi. Başbakanlık onayıyla Adıyaman, Bitlis ve Muş da aynı kanunla Mücavir İl (komşu il) olarak belirlendi.

Olağanüstü Hal, bölgede toplam 11 ilde uygulamaya konulurken, Batman ve Şırnak'ın 6 Mayıs 1990'da il olmalarıyla OHAL kapsamındaki il sayısı 13'e yükseldi. Mücavir il olarak uygulama kapsamına alınan Bitlis'te de 19 Mart 1994 tarihinde Olağanüstü Hal'e geçildi.

Uygulamanın başladığı 19 Temmuz 1987 tarihinden 2002 yılına kadar OHAL 46 kez uzatıldı. Her 4 ayda bir uzatılan Olağanüstü Hal uygulaması, 1994 yılı sonuna kadar 13 ilde sürdürüldü. İlk olarak Elazığ OHAL kapsamından, Adıyaman da mücavir il olmaktan çıkarıldı. Daha sonra, 30 Kasım 1996 tarihinde Mardin kapsamdan çıkarılarak, mücavir il statüsüne alındı. Ardından TBMM'nin 2 Ekim 1997 tarihli kararıyla 6 Ekim 1997'den itibaren Batman, Bingöl ve Bitlis uygulamadan çıkarılarak, mücavir il kapsamına dahil edildi.

30 Kasım 1999'da Siirt'te, 30 Temmuz 2000'de Van'da, 30 Temmuz 2002'de de Hakkari ve Tunceli'de Olağanüstü Hal uygulaması sona erdirildi. 30 Kasım 2002 tarihinde Diyarbakır ve Şırnak'ta OHAL uygulaması resmen sona erdi.[2]

Tablo halinde sıkıyönetim ve olağanüstü hal uygulaması

Aşağıdaki tablo sadece 67 ili kapsar. 1989 yılında il statüsüne alınan Aksaray, Bayburt, Karaman, Kırıkkale, 1990 yılında il statüsüne alınan Batman, Şırnak 1991 yılında il statüsüne alınan Bartın, 1992 yılında il statüsüne alınan Ardahan, Iğdır, 1995 yılında il statüsüne alınan Yalova, Karabük, Kilis, 1996 yılında il statüsüne alınan Osmaniye ve 1999 yılında il statüsüne alınan Düzce bu tabloda yer almamaktadır.

Kullanılan kısaltmalar şöyle:

Text Türkçe English Deutsch
İL il province Provinz
S.Y. İlanı sıkıyönetim ilanı martial law announced Kriegsrecht ausgerufen
S.Y. Sonu sıkıyönetim sonu end of martial law Ende des Kriegsrechts
O.H. İlanı olağanüstü hal ilanı emergency rule announced Ausnahmezustand ausgerufen
O.H. Sonu olağanüstü hal sonu end of emergency rule Ende des Ausnahmezustands
İL S.Y. İlanı S.Y. Sonu O.H. İlanı O.H. Sonu
Adana 26.12.1978 19.11.1985 19.11.1985 19.03.1987
Adıyaman 26.04.1979 19.11.1985 19.11.1985 19.03.1986
Afyon 12.09.1980 19.07.1984
Ağrı 20.04.1980 19.11.1985 19.11.1985 19.03.1987
Amasya 12.09.1980 19.07.1984 19.07.1984 19.03.1985
Ankara 26.12.1978 19.07.1985 19.07.1985 19.11.1986
Antalya 12.09.1980 19.11.1984 19.03.1985 19.07.1985
Artvin 12.09.1980 19.07.1985 19.07.1985 19.03.1986
Aydın 12.09.1980 19.07.1984 19.07.1984 19.11.1984
Balıkesir 12.09.1980 19.07.1984 19.07.1984 19.11.1984
Bilecik 12.09.1980 19.03.1984
Bingöl 26.12.1978 19.03.1986 19.03.1986 06.10.1997
Bitlis[3] 12.09.1980 19.03.1984 19.03.1984 19.07.1984
Bolu 12.09.1980 19.07.1984
Burdur 12.09.1980 19.03.1984
Bursa 12.09.1980 19.11.1984 19.03.1985 19.03.1986
Çanakkale 12.09.1980 19.03.1984 19.03.1984 19.07.1984
Çankırı 12.09.1980 19.03.1984 19.03.1984 19.11.1984
Çorum 12.09.1980 19.07.1984 19.07.1984 19.07.1985
Denizli 12.09.1980 19.11.1984 19.11.1984 19.03.1985
Diyarbakır 26.04.1979 19.07.1987 19.07.1987 30.11.2002
Edirne 12.09.1980 19.07.1985 19.07.1985 19.11.1985
Elazığ 26.12.1978 19.03.1986 19.03.1986 19.03.1993
Erzincan 26.12.1978 19.07.1985 19.07.1985 19.11.1985
Erzurum 26.12.1978 19.11.1985 19.11.1985 19.03.1986
Eskişehir 12.09.1980 19.11.1984 19.11.1984 19.03.1985
Gaziantep 26.12.1978 19.11.1985 19.11.1985 19.03.1986
Giresun 12.09.1980 19.11.1984 19.11.1984 19.03.1985
Gümüşhane 12.09.1980 19.03.1984 19.03.1984 19.11.1984
Hakkari 26.04.1979 19.07.1987 19.07.1987 30.07.2002
Hatay 20.02.1980 19.11.1985 19.11.1985 19.03.1987
Isparta 12.09.1980 19.03.1984 19.03.1984 19.11.1984
İstanbul 26.12.1978 19.11.1985 19.11.1985 19.07.1988
İzmir 20.02.1980 19.07.1985 19.07.1985 19.11.1986
Kahramanmaraş 26.12.1978 19.11.1984 19.03.1985 19.11.1985
Kars 26.12.1978 19.11.1985 19.11.1985 19.11.1986
Kastamonu 12.09.1980 19.03.1984 19.03.1984 19.07.1984
Kayseri 12.09.1980 19.11.1984
Kırklareli 12.09.1980 19.03.1984
Kırşehir 12.09.1980 19.03.1984 19.03.1984 19.11.1984
Kocaeli 12.09.1980 19.11.1984 19.03.1985 19.11.1985
Konya 12.09.1980 19.11.1984
Kütahya 12.09.1980 19.03.1984
Malatya 26.12.1978 19.11.1984 19.03.1985 19.03.1986
Manisa 12.09.1980 19.11.1984 19.11.1984 19.03.1985
Mardin 26.04.1979 19.07.1987 19.07.1987 30.11.1996
Mersin 12.09.1980 19.11.1984 19.03.1985 19.03.1986
Muğla 12.09.1980 19.07.1984
Muş 12.09.1980 19.03.1984
Nevşehir 12.09.1980 19.07.1984
Niğde 12.09.1980 19.07.1984 19.07.1984 19.11.1984
Ordu 12.09.1980 19.07.1985 19.07.1985 19.07.1986
Rize 12.09.1980 19.07.1984 19.07.1984 19.03.1985
Sakarya 12.09.1980 19.07.1984 19.07.1984 19.03.1985
Samsun 12.09.1980 19.11.1984 19.03.1985 19.07.1985
Şanlıurfa 26.12.1978 19.03.1986 19.03.1986 19.03.1987
Siirt 26.04.1979 19.07.1987 19.07.1987 30.111999
Sinop 12.09.1980 19.03.1984 19.03.1984 19.07.1984
Sivas 26.12.1978 19.11.1984 19.03.1985 19.07.1986
Tekirdağ 12.09.1980 19.07.1984
Tokat 12.09.1980 19.11.1984 19.03.1985 19.07.1985
Trabzon 12.09.1980 19.11.1984 19.03.1985 19.07.1985
Tunceli 26.04.1979 19.03.1986 19.03.1986 30.07.2002
Uşak 12.09.1980 19.11.1984 19.11.1984 19.03.1985
Van 12.09.1980 19.03.1987 19.07.1987 30.07.2000
Yozgat 12.09.1980 19.07.1984
Zonguldak 12.09.1980 19.11.1984 19.03.1985 19.07.1985

Tabloyu oluşturmak için TBMM sitesinde kararları sorgulama olanağı kullanıldı. OHAL ile ilgili tespitler için hem TBMM sitesi hem yukarıda alıntı olarak gösterilen veriler kullanıldı.

Dipnotlar

  1. Buraya kadar yapılan alıntı Belgenet sitesinden alınmıştır.
  2. OHAL ile ilgili bilgiler 30 Kasım 2002 tarihli Hürriyet gazetesinden alındı.
  3. Bitlis'te 19 Mart 1994 tarihinde tekrar Olağanüstü Hal'e geçildi. 6 Ekim 1997'den itibaren Bitlis uygulamadan çıkarılarak, mücavir il kapsamına dahil edildi.